Kenniscentrum ADHD bij volwassenen en ouderen

Wetenschappelijk onderzoek

pdf

Wetenschappelijk onderzoek

Het Kenniscentrum ADHD bij Volwassenen en Ouderen doet onderzoek in nauwe samenwerking met de gelijknamige afdeling bij PsyQ Den Haag, waar patiënten worden behandeld. Hieronder een overzicht van de onderzoeksonderwerpen van het Kenniscentrum. Een lijst van alle publicaties is te vinden onder Publicaties.  

Lopend onderzoek  

Binnen het Kenniscentrum lopen momenteel meerdere belangrijke onderzoeken naar AD(H)D bij volwassenen en ouderen. 

Sleep for Attention by Attention to Sleep 

Veel mensen met ADHD hebben slaapproblemen. In dit onderzoek kijken we wat het effect is van behandeling van ADHD en/of slaap op de ADHD symptomen en de slaapproblemen. Ofwel: heeft het behandelen van slaapproblemen ook een positief effect op de ADHD symptomen, en heeft het behandelen van de ADHD symptomen een gunstig effect op de slaapproblemen. Op dit moment wordt de data van dit onderzoek verzameld.  

In het oog van ADHD 

Problemen met het oog komen veel voor bij mensen met ADHD. Het doel van dit onderzoek is om na te gaan of ADHD in verband staat met bepaalde afwijkingen in de oogfuncties. Ook onderzoeken we of ADHD medicatie en lichttherapie de oogfuncties van mensen met  ADHD verbeteren. 

De relatie tussen ADHD, slaap en gezondheid in een groot cohort Nederlandse verpleegkundigen. 

In de algemene populatie is de relatie tussen slaap en gezondheid veel beschreven. Wij onderzoeken deze relatie in een groot cohort van vrouwelijke verpleegkundigen (Nightingale onderzoek). Dit onderzoek is een samenwerking met het Nederlands Kankerinstituut (NKI). De data van dit onderzoek wordt op dit moment geanalyseerd en gerapporteerd. 

Lichttherapie bij ADHD 

Lichttherapie wordt bij PsyQ gebruikt als behandeling van stemmingsklachten in de winter en van slaapproblemen. In dit onderzoek kijken we of Lichttherapie ook effectief is voor het verminderen van ADHD symptomen. Dit onderzoek is in voorbereiding.  

Gezondheid en ervaringen van vrouwen met ADHD 

Ondanks een groeiende erkenning van AD(H)D bij vrouwen, blijft het onderzoek naar de beleving van AD(H)D bij vrouwen nog steeds ver achter bij dat van mannen. In de praktijk zien we dat AD(H)D bij vrouwen gepaard gaat met andere problemen dan bij mannen, en er is nog maar weinig wetenschappelijk onderzoek gedaan naar hun gezondheid. Daarom werkt het Kenniscentrum ADHD samen met de koepel van AD(H)D patienten organisaties in Europa, ADHD Europe aan een internationaal onderzoek naar de ervaringen- en gezondheid van vrouwen met AD(H)D. Dit onderzoek is in voorbereiding. Meer lezen over dit onderzoek

Recent afgeronde onderzoeken 

1. De beste behandeling van het verlate slaapfase syndroom  

Zo’n 80% van de mensen met AD(H)D heeft last van een verlate slaapfase, welke wordt 
gekenmerkt door het veel later dan gemiddeld in slaap vallen en ’s ochtends langer (willen) uitslapen. Uit dit onderzoek bleek dat een lage dosis melatonine een waardevolle aanvulling is in de behandeling van verlate slaapfase bij volwassenen met ADHD, en dat melatonine ook de ernst van ADHD deed afnemen.  

E. van Andel, D. Bijlenga, S. W. N. Vogel, A. T. F. Beekman and J. J. S. Kooij (2021) Effects of chronotherapy on circadian rhythm and ADHD symptoms in adults with attention-deficit/hyperactivity disorder and delayed sleep phase syndrome: a randomized clinical trial. Chronobiol Int. 38(2). 260-269.
https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/33121289

2. De prevalentie van hormoon-gerelateerde stemmingsklachten en stoornissen bij vrouwen met ADHD 

F. Dorani, D. Bijlenga, A. T. F. Beekman, E. J. W. van Someren and J. J. S. Kooij J Prevalence of hormone-related mood disorder symptoms in women with ADHD (2021) Psychiatr Res. 133.10-15.
https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/33302160

3. Verschillende onderzoeken in een groot cohort van mensen met angst en/of depressie met en zonder ADHD symptomen (de NESDA studie).  

Samenwerking tussen VUmc/GGZinGeest en PsyQ Kenniscentrum ADHD bij volwassenen en ouderen.  

Publicaties

Wynchank D, Bijlenga D, Beekman AT, Kooij JJS, Penninx BW. Adult Attention-Deficit/Hyperactivity Disorder (ADHD) and Insomnia: an Update of the Literature. Curr Psychiatry Rep. 2017 Oct 30;19(12):98.  Adult Attention-Deficit/Hyperactivity Disorder (ADHD) and Insomnia: an Update of the Literature - PubMed (nih.gov) 

Vogel SWN, Bijlenga D, Verduijn J, Bron TI, Beekman ATF, Kooij JJS, Penninx BWJH. Attention-deficit/hyperactivity disorder symptoms and stress-related biomarkers. Psychoneuroendocrinology. 2017 May;79:31-39. 
https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/28249186 

Wynchank DS, Bijlenga D, Lamers F, Bron TI, Winthorst WH, Vogel SW, Penninx BW, Beekman AT, Kooij JS. ADHD, circadian rhythms and seasonality. J Psychiatr Res. 2016 Oct;81:87-94. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/27423070 

Bron TI, Bijlenga D, Kooij JJ, Vogel SW, Wynchank D, Beekman AT, Penninx BW. Attention-deficit hyperactivity disorder symptoms add risk to circadian rhythm sleep problems in depression and anxiety. J Affect Disord. 2016 Aug;200:74-81. 
https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/27128360 

Wynchank D, Bijlenga D, Lamers F, Kooij JJ, Bron TI, Beekman AT, Penninx BW. The Association Between Metabolic Syndrome, Obesity-Related Outcomes, and ADHD in Adults With Comorbid Affective Disorders. J Atten Disord. 2016 Jul 14. 
https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/27422611 

Bron TI, Bijlenga D, Verduijn J, Penninx BW, Beekman AT, Kooij JJ. Prevalence of ADHD symptoms across clinical stages of major depressive disorder. J Affect Disord. 2016 Jun;197:29-35. 
https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/16943174   

Wynchank DS, Bijlenga D, Penninx BW, Lamers F, Beekman AT, Kooij JS, Verhoeven JE.. Delayed sleep-onset and biological age: late sleep-onset is associated with shorter telomere length. Sleep. 2019 Jul 4. 
https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/31270544 

4. Onderzoeken binnen een groot cohort van mensen uit de algemene bevolking (het NEMESIS-II cohort) 

Vogel SW, Ten Have ML, Bijlenga D, de Graaf R, Beekman AT, Kooij JJ. Seasonal Variations in the Severity of ADHD Symptoms in the Dutch General Population. J Atten Disord. 2016 May 19. 
https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/27199240

5. Onderzoeken binnen de samenwerking tussen AMC/Nederlands Institute of Neuroscience en PsyQ Kenniscentrum ADHD bij Volwassenen en ouderen 

Vogel SWN, Bijlenga D, Benjamins JS, Beekman ATF, Kooij JJS, Van Someren EJW. Attention deficit hyperactivity disorder symptom severity and sleep problems in adult participants of the Netherlands sleep registry. Sleep Med. 2017 Dec;40:94-102. 
https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/29221785

Bruijel J, van der Meijden WP, Bijlenga D, Dorani F, Coppens JE, Te Lindert BH, Kooij JJ, Van Someren EJ. Individual Differences in the Post-Illumination Pupil Response to Blue Light: Assessment without Mydriatics. Biology (Basel). 2016 Sep 9;5(3). 
https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/27618116

6. Onderzoek naar ADHD bij oudere volwassenen 

Hieronder vind u de meest recente publicaties van het Kenniscentrum over ADHD bij oudere volwassenen. Een volledig overzicht van de publicaties vind u hier: Pubmed

Publicaties

Michielsen M, Kleef D, Bijlenga D, Zwennes C, Dijkhuizen K, Smulders J, Hazewinkel A, Beekman ATF, Kooij JJS. Response and Side Effects Using Stimulant Medication in Older Adults With ADHD: An Observational Archive Study. J Atten Disord. 2021 Oct;25(12):1712-1719.
https://dx.doi.org/10.1177/1087054720925884 

Bijlenga D, Ulberstad F, Thorell LB, Christiansen H, Hirsch O, Kooij JJS. Objective assessment of attention-deficit/hyperactivity disorder in older adults compared with controls using the QbTest. Int J Geriatr Psychiatry. 2019 Oct;34(10):1526-1533.
https://dx.doi.org/10.1002/gps.5163 

Michielsen M, de Kruif JTCM, Comijs HC, van Mierlo S, Semeijn EJ, Beekman ATF, Deeg DJH, Kooij JJS. The Burden of ADHD in Older Adults: A Qualitative Study. J Atten Disord. 2018 Apr;22(6):591-600.
https://dx.doi.org/10.1177/1087054715610001 

Thorell LB, Holst Y, Chistiansen H, Kooij JJS, Bijlenga D, Sjöwall D. Neuropsychological deficits in adults age 60 and above with attention deficit hyperactivity disorder. Eur Psychiatry. 2017 Sep;45:90-96. 
https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/28750278 

Semeijn EJ, Korten NC, Comijs HC, Michielsen M, Deeg DJ, Beekman AT, Kooij JJ. No lower cognitive functioning in older adults with attention-deficit/hyperactivity disorder. Int Psychogeriatr. 2015 Sep;27(9):1467-76.
https://dx.doi.org/10.1017/S1041610215000010 

7. Onderzoeken naar sensorische sensitiviteit en seksualiteit, en naar follow up van patienten na ontslag uit behandeling 

Bijlenga D, Kulcu S, van Gellecum T, Eryigit Z, Kooij JJS. Persistence and Adherence to Psychostimulants, and Psychological Well-Being Up to 3 Years After Specialized Treatment of Adult Attention-Deficit/Hyperactivity Disorder: A Naturalistic Follow-Up Study. J Clin Psychopharmacol. 2017 Dec;37(6):689-696. 
https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/29049077

Bijlenga D, Vroege JA, Stammen AJM, Breuk M, Boonstra AM, van der Rhee K, Kooij JJS. Prevalence of sexual dysfunctions and other sexual disorders in adults with attention-deficit/hyperactivity disorder compared to the general population. Atten Defic Hyperact Disord. 2017 Aug 22. 
https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/28831742

Bijlenga D, Tjon-Ka-Jie JYM, Schuijers F, Kooij JJS. Atypical sensory profiles as core features of adult ADHD, irrespective of autistic symptoms. Eur Psychiatry. 2017 Jun;43:51-57. 
https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/28371743

Afgeronde promoties 

Dora Wynchank (2018): “The rhythm of adult ADHD. On the relationships between ADHD, sleep and aging”. VU University Amsterdam, VUmc 
Department of Psychiatry/ Kenniscentrum ADHD bij Volwassenen, PsyQ. Promotors: Prof. dr. A.T.F. Beekman, Prof. dr. B.W. Penninx. Co-promotors: Dr. J.J.S. Kooij, Dr. D. Bijlenga 

Suzan Vogel (2017): “ADHD in adults: Seasons, stress, sleep, and societal impact”. VU University Amsterdam, VUmc Department of Psychiatry/ Kenniscentrum ADHD bij Volwassenen, PsyQ. Promotor: Prof. dr. A.T.F. Beekman. Co-promotors: Dr. J.J.S. Kooij, Dr. D. Bijlenga. 

Annet Bron (2017): “Lifestyle in adult ADHD. From a Picasso point of view“. VU University Amsterdam, VUmc Department of Psychiatry/ Kenniscentrum ADHD bij Volwassenen, PsyQ. Promotor: Prof. dr. A.T.F. Beekman. Co-promotors: Dr. J.J.S. Kooij, Dr. D. Bijlenga. 

Evert Semeijn (2016): “ADHD in older adults; diagnosis, physical health and mental functioning”. VU University Amsterdam, VUmc Department of Psychiatry/ Kenniscentrum ADHD bij Volwassenen, PsyQ. Promotors: Prof. dr. A.T.F. Beekman, Prof. dr. D.J.H. Deeg . Co-promotors: Dr. J.J.S. Kooij, dr. H.C. Comijs. 

Marieke Michielsen (2015): “ADHD in older adults; prevalence & psychosocial functioning”. Promotors: Prof. dr. A.T.F. Beekman, Prof. dr. D.J.H. Deeg . Co-promotors: Dr. J.J.S. Kooij, dr. H.C. Comijs.